Wat er te controleren valt
- Is het uurwerk compleet en origineel, of zit er een later geplaatst uurwerk in een oude kast.
- Zijn de wijzers bij elkaar horend, dus van hetzelfde model en dezelfde periode.
- Is de wijzerplaat origineel of overgeschilderd. Een overgeschilderde plaat is niet altijd een bezwaar, maar het is wel iets anders dan een originele.
- Zijn de gewichten en de slinger aanwezig en bij de klok horend. Losse gewichten van een ander uurwerk hebben zelden het juiste gewicht.
- Is de kast constructief gaaf: geen loszittende verbindingen, geen scheuren dwars op de nerf, geen houtworm.
- Wanneer is het uurwerk voor het laatst gereinigd. Bij een klok die jaren heeft stilgestaan is een revisie vrijwel altijd nodig.
Wat een revisie inhoudt
Bij een revisie wordt het uurwerk uit elkaar genomen, gereinigd, waar nodig hersteld en opnieuw geolied. Versleten lagergaten worden voorzien van nieuwe bussen. Dat werk vraagt uren en gereedschap dat een klokkenmaker heeft en een bezitter doorgaans niet. Voor de aanschaf van een oud exemplaar telt daarom niet alleen de vraagprijs maar ook of er een revisie in het verschiet ligt.
Een klok die door de verkoper is nagekeken en met een garantietermijn wordt aangeboden, is in dat opzicht een andere aankoop dan een exemplaar dat als vondst wordt aangeboden. Het verschil zit niet in het object maar in het werk dat er al aan gedaan is.
Houtworm in een klokkenkast is een reden om af te zien van aanschaf, tenzij duidelijk is dat de aantasting oud en inactief is en de kast is behandeld. Verse boormeel bij de gaatjes wijst op actieve aantasting, en die kan overslaan op ander meubilair in huis.
Herkomst en datering
Bij oude klokken is de herkomst zelden met zekerheid vast te stellen zonder merken. Wat wel houvast geeft zijn signaturen op het uurwerk of op de wijzerplaat, stempels op de platines en de constructiewijze. Een Zwarte Woudse klok uit de negentiende eeuw is anders opgebouwd dan een Franse comtoise, en een Friese of Zaanse klok volgt weer een eigen bouw.
Wie zekerheid wil over ouderdom of maker, kan een taxateur of een klokkenmaker raadplegen. Voor de meeste kopers is dat niet nodig: een klok die loopt, compleet is en past bij de plek doet zijn werk ook zonder papieren.
Restauratie of laten zoals het is
Bij oude klokken bestaat een spanning tussen herstellen en bewaren. Een gepolijste messing rand oogt fris maar verliest de laag die er in decennia op is gekomen. Een opnieuw geschilderde wijzerplaat leest beter maar verwijdert het origineel. Voor een klok die als gebruiksvoorwerp in huis hangt, is een lichte opknapbeurt meestal het beste; voor een exemplaar met verzamelwaarde is terughoudendheid verstandiger.
Vervoer en overname
- Neem bij een staande klok of een klok met gewichten de slinger en de gewichten los voor het vervoer.
- Zet het uurwerk vast waar de verkoper dat aangeeft, en vervoer de kast staand.
- Vraag naar de sleutel van het deurtje en naar de opwindsleutel; die raken bij overdracht vaak zoek.
- Noteer welke gewichten aan welke kant hingen, want links en rechts zijn bij slagwerkklokken niet uitwisselbaar.
Waar het aanbod staat
Tweedehandsklokken.nl is ingericht op gebruikte, antieke en tweedekans klokken, met per exemplaar een omschrijving van de staat. Voor de Franse staande klok staat bij Comtoise-klokken.nl zowel antiek als nieuw aanbod, met achtergrondartikelen over de herkomst van het type. Oudere koekoeksklokken komen eveneens langs bij Tweedehandsklokken.nl, en achtergrond bij dat type staat op Koekoeksklokken.com.
Volledige adressen: https://www.tweedehandsklokken.nl/, https://comtoise-klokken.nl/ en https://www.koekoeksklokken.com/.