Eerst het wandtype vaststellen
In Nederlandse woningen komen vier wandtypen veel voor. Massief metselwerk of beton, kalkzandsteen, gasbeton of cellenbeton, en gipsplaat op een houten of metalen regelwerk. Ze verschillen sterk in draagvermogen en vragen elk een eigen plug.
Een eenvoudige controle: kloppen op de wand. Een holle klank wijst op gipsplaat of een voorzetwand. Boren geeft daarna uitsluitsel. Grijs, fijn stof wijst op beton, rood stof op metselwerk, wit en zeer licht stof op gasbeton, en wit poeder met weinig weerstand op gipsplaat.
Bevestiging per wand
| Wand | Bevestiging | Indicatie draagvermogen |
|---|---|---|
| Beton | Nylon plug of slagplug | Ruim voldoende voor elke wandklok |
| Metselwerk | Nylon plug | Ruim voldoende, mits niet in de voeg geboord |
| Kalkzandsteen | Lange nylon plug | Voldoende, boren zonder klopstand |
| Gasbeton | Speciale gasbetonplug of tapschroef | Beperkt, gebruik meerdere punten bij zware klokken |
| Gipsplaat | Hollewandplug of tuimelplug | Beperkt, zoek zo mogelijk een regel |
Bij gipsplaat is het altijd beter om in een achterliggende regel te schroeven dan in het plaatmateriaal. Regels zitten meestal op vaste afstanden, doorgaans zestig centimeter hart op hart. Een leidingzoeker of een magneet die de schroeven in de plaat vindt, wijst ze aan.
Boren in een wand met leidingen kan gevaarlijk zijn. In Nederland lopen elektraleidingen doorgaans loodrecht boven of naast een schakelaar of stopcontact en horizontaal langs plafond en vloer. Wie boort binnen die zones, controleert eerst met een leidingzoeker.
Zware en mechanische klokken
Een staande klok of comtoise staat op de vloer maar wordt aan de wand geborgd tegen kantelen. Een wandregulateur met gewichten kan tien tot vijftien kilo wegen wanneer de gewichten hangen. Voor zulke klokken geldt: twee bevestigingspunten in plaats van een, een plug die past bij het wandtype, en een ophangbeugel die op de kast is geschroefd en niet in het achterschot alleen.
Bij een klok met gewichten moet bovendien onder de kast voldoende vrije hoogte zijn. De gewichten dalen in de loop van de week; bij een achtdaags uurwerk kan die daling zestig tot negentig centimeter bedragen. Wordt de klok te laag gehangen, dan raken de gewichten de vloer of een meubelstuk en stopt het uurwerk voortijdig.
Waterpas en in slag stellen
Een slingerklok loopt alleen goed wanneer de slinger aan beide zijden dezelfde weg aflegt en de ontsnapping aan beide kanten hetzelfde geluid maakt. Dat heet in slag stellen. De werkwijze is als volgt.
- Hang de klok en controleer met een waterpas of de kast recht hangt.
- Zet de slinger in beweging en luister naar het ritme. Klinkt de tik als tik-tak-tik-tak in een gelijkmatig ritme, dan staat de klok in slag.
- Klinkt het ongelijk, dus tik-tak, tik-tak met een pauze, dan verschuift de kast een paar millimeter naar de kant waar de tik het laatst valt, totdat het ritme gelijk wordt.
- Bij veel uurwerken kan de slag ook worden gecorrigeerd door de slingerveerhouder voorzichtig te verdraaien. Dat gebeurt alleen wanneer de handleiding dat aangeeft.
- Controleer na een etmaal of de klok voor- of achterloopt en verstel de slingerlens: hoger betekent sneller, lager betekent langzamer.
Een klok die na een verhuizing niet meer wil lopen, staat in de meeste gevallen niet uit slag maar niet waterpas. Dat is met een kleine correctie op te lossen en vraagt zelden een klokkenmaker.
Trillingen
Een slingeruurwerk is gevoelig voor trillingen van buiten. Een dichtslaande voordeur, een trap in dezelfde wand of een wasmachine aan de andere kant van het schot kunnen de slinger uit gang brengen. Bij het kiezen van de plek loont het om de wand te kiezen die het minst beweegt: bij voorkeur een dragende binnenmuur en niet een lichte scheidingswand.
Waar bevestigingsmateriaal en klokken te vinden zijn
Pluggen en beugels zijn bouwmarktartikelen. Voor de klokken zelf: Klokkenconcurrent.nl vermeldt per model de afmetingen, wat helpt bij het bepalen van de benodigde vrije hoogte. Voor zware mechanische klokken met gewichten zijn Comtoise-klokken.nl en Tweedehandsklokken.nl de meest voor de hand liggende adressen.
Volledige adressen: https://www.klokkenconcurrent.nl/, https://comtoise-klokken.nl/ en https://www.tweedehandsklokken.nl/.