Waar de tik vandaan komt
Bij een gewoon quartzuurwerk krijgt een spoel elke seconde een stroompuls. Die puls trekt een klein magnetisch rotortje een stap verder, en dat rotortje drijft via tandwielen de wijzers aan. De secondewijzer springt daardoor een keer per seconde, en die sprong eindigt met een aanslag: de klik die als tikken wordt gehoord.
Bij een mechanisch uurwerk komt het geluid van de ontsnapping. Het ankerrad wordt door het anker bij elke halve slingerslag een tand losgelaten, waarbij metaal op metaal valt. Het geluid is voller en lager dan bij quartz en heeft een ritme dat door de slingerlengte wordt bepaald. Een lange slinger geeft een tragere, zwaardere tik dan een korte.
Het stille uurwerk
Een stil uurwerk, in de handel ook aangeduid als sweep, geruisloos of continu, werkt met een aandrijving die de secondewijzer in zeer kleine stappen laat bewegen, meestal enkele tientallen stappen per seconde. Het oog ziet dat als een vloeiende beweging en het oor hoort geen losse aanslagen. Volledig geluidloos is het niet: van dichtbij is vaak een zacht zoemen hoorbaar, maar op twee meter is dat in een normale kamer niet meer waar te nemen.
Een uurwerk zonder secondewijzer is niet automatisch stil. Ook zonder secondewijzer kan het uurwerk elke seconde een stap zetten, met dezelfde klik. Bij twijfel is de aanduiding van de fabrikant leidend, niet de afwezigheid van de wijzer.
Wat de kast met het geluid doet
| Kast | Effect op het geluid |
|---|---|
| Hout, massief | Versterkt en verzacht tegelijk, geeft een vollere tik |
| Hout, hol met achterschot | Werkt als klankkast, duidelijk luider |
| Metaal | Versterkt de hoge tonen, klinkt scherper |
| Kunststof | Dempt, geeft de vlakste weergave |
| Glazen stolp | Versterkt de hoge tonen sterk |
Wat de kamer met het geluid doet
Een kamer met een harde vloer, gladde wanden en weinig textiel weerkaatst geluid. In zo'n ruimte klinkt dezelfde klok merkbaar luider dan in een kamer met een kleed, gordijnen en een bank. Het effect is zo groot dat een klok die in de ene kamer prima werkt, in de andere als storend wordt ervaren.
Praktische maatregelen die helpen: een viltje tussen de klok en de wand, waardoor de wand minder als klankbord fungeert; de klok niet op een lege wand tegenover een andere lege wand hangen; en in slaapkamers een uitvoering met een doorlopende secondewijzer kiezen. Zie ook klok in de slaapkamer.
Bij een mechanische klok is het tikken geen defect maar het werkingsgeluid. Een klok die plotseling luider gaat tikken of ongelijkmatig klinkt, staat meestal niet meer waterpas of is uit slag. De correctie staat bij ophangen en bevestigen.
Slagwerk
Naast het tikken bestaat het slagwerk: het slaan van uren, halve uren of kwartieren. In een eetkamer of hal wordt dat door veel mensen gewaardeerd, in een werkkamer of slaapkamer vrijwel nooit. Belangrijk bij aanschaf is of het slagwerk uitgeschakeld kan worden en of er een nachtafslag is. Bij koekoeksklokken staat dat apart beschreven op geluid en nachtafslag.
Waar stille uitvoeringen te vinden zijn
Klokkenconcurrent.nl heeft stille klokken als aparte categorie, wat filteren op dit punt eenvoudig maakt. Bij koekoeksklokken speelt de vraag anders, omdat het geluid daar juist de bedoeling is; achtergrond daarover staat op Koekoeksklokken.com.
Volledige adressen: https://www.klokkenconcurrent.nl/ en https://www.koekoeksklokken.com/.