Hout werkt, altijd
Hout neemt vocht op uit de lucht en staat het weer af. Daarbij zet het uit en krimpt het, vooral dwars op de nerf. In een woning met een relatieve luchtvochtigheid die tussen de veertig en zestig procent blijft, is die beweging klein en ongevaarlijk. Zakt de luchtvochtigheid in de winter naar onder de dertig procent, dan kan een oude kast krimpen tot het punt waarop verlijmde delen loslaten of een paneel scheurt.
Dat speelt vooral bij antieke kasten, omdat het hout daar al decennia in een bepaalde toestand verkeert en de lijm van dierlijke oorsprong kan zijn. Nieuwe klokken met gefineerde platen of kunststof kasten hebben er nauwelijks last van.
Wat er in moderne woningen is veranderd
- Vloerverwarming brengt de warmte van onderaf, waardoor de temperatuur bij de vloer hoger is en de lucht dichter bij de grond droger wordt.
- Een warmtepomp werkt met lagere aanvoertemperaturen en langere verwarmingsperioden, wat de luchtvochtigheid gelijkmatiger maar over het seizoen genomen lager houdt.
- Betere isolatie en kierdichting verminderen de aanvoer van buitenlucht, waardoor de vochthuishouding sterker afhangt van bewoning en ventilatie.
- Mechanische ventilatie met warmteterugwinning voert vocht af en kan de winterlucht binnen extra droog maken.
Voor een staande klok of een comtoise die op de vloer staat betekent vloerverwarming dat de onderzijde van de kast warmer en droger is dan de bovenzijde. Dat kan tot vervorming van de bodemplaat leiden. Een onderzetter of een dun vilt onder de kast neemt een deel van dat verschil weg, en een plek op een deel van de vloer zonder verwarmingslussen is beter dan een plek er middenop.
Een hygrometer is een eenvoudig hulpmiddel om te zien wat er werkelijk gebeurt. Een waarde tussen veertig en zestig procent is voor zowel de bewoners als voor houten meubels en klokken een bruikbaar bereik.
Plekken die beter vermeden worden
| Plek | Probleem |
|---|---|
| Direct boven een radiator | Opstijgende droge warmte, uitdrogend voor hout en lijm |
| Naast een open haard of kachel | Grote temperatuurwisselingen, roet op de wijzerplaat |
| Tegenover een raam op het zuiden | Verbleking en verkleuring, spiegeling |
| In een onverwarmde bijkeuken | Condens op koud metaal, roestvorming |
| Badkamer | Hoge vochtbelasting, ongeschikt voor mechanische uurwerken |
Onderhoud van een mechanisch uurwerk
Een mechanisch uurwerk draait op olie die na verloop van tijd verhardt en stof bindt. Wordt er niet gereinigd, dan slijten de tappen en de lagergaten, en dat herstel vraagt aanzienlijk meer werk dan een reiniging. Een gangbaar ritme is een reinigingsbeurt elke acht tot twaalf jaar bij normaal huiselijk gebruik, en eerder wanneer de klok in een stoffige of rokerige omgeving hangt.
Wat de bezitter zelf kan doen is beperkt en dat is maar goed ook. De kast afnemen met een droge doek, het glas reinigen zonder vocht in de kast te laten lopen, en de klok bij verhuizing ontdoen van slinger en gewichten. Zelf oliën met een willekeurige huishoudolie is de meest voorkomende oorzaak van vervolgschade: die oliën verharden en binden stof tot een schurende pasta.
Onderhoud van een quartzuurwerk
- Batterij jaarlijks vervangen, ook wanneer de klok nog loopt, om lekkage te voorkomen.
- Een lekkende batterij direct verwijderen en de contacten reinigen; kaliumhydroxide tast messing snel aan.
- Bij langdurig niet gebruiken de batterij eruit halen.
- Alkalinebatterijen geven in koude ruimtes minder vermogen; in een onverwarmde hal loopt de gebruiksduur terug.
Waar onderhoud en aanbod samenkomen
Bij aanschaf van een gebruikte klok is de onderhoudsstaat een deel van de afweging. Tweedehandsklokken.nl vermeldt per exemplaar de staat, en bij Comtoise-klokken.nl staat naast het aanbod achtergrond over dit type. Voor nieuwe klokken met fabrieksgarantie is Klokkenconcurrent.nl een van de adressen.
Volledige adressen: https://www.tweedehandsklokken.nl/, https://comtoise-klokken.nl/ en https://www.klokkenconcurrent.nl/.